Faraid & Harta Pusaka
di Malaysia (Panduan 2026)

Gambaran keseluruhan: faraid, harta pusaka dan pewarisan Islam di Malaysia

Di Malaysia, pewarisan hartanah oleh orang Islam ditadbir oleh undang-undang Islam (faraid), yang menetapkan syer tetap wajib bagi kelas waris tertentu berdasarkan Al-Quran, Hadith, dan berabad-abad fiqh Islam. Faraid terpakai kepada semua orang Islam di Malaysia — ia tidak boleh dikontrak keluar melalui wasiat bagi dua pertiga harta pusaka yang mesti mengikut peraturan faraid.

Istilah harta pusaka merujuk kepada harta si mati, termasuk:

• Harta tak alih — tanah, rumah, apartmen, premis komersial.
• Harta alih — tunai, baki bank, KWSP (jika tiada penama), saham, kenderaan.

Nota: KWSP dan hasil insurans dengan penamaan sah berpindah terus kepada penama di luar harta pusaka — ia tidak tertakluk kepada faraid. Begitu juga, aset dipegang dalam amanah (seperti hibah atau hadiah inter-vivos) sebelum kematian tidak membentuk sebahagian daripada harta pusaka.

Siapa mentadbir pusaka orang Islam di Malaysia?

Tiga badan mengendalikan pentadbiran pusaka orang Islam, bergantung kepada jenis dan nilai aset:

• JKPTG (Jabatan Ketua Pengarah Tanah dan Galian) — mengendalikan pusaka kecil yang mengandungi harta tak alih dan bernilai keseluruhan tidak melebihi RM5 juta.
• Amanah Raya Berhad (ARB) — mengendalikan pusaka yang terdiri daripada harta alih sahaja (tiada tanah/hartanah) bernilai keseluruhan tidak melebihi RM600,000.
• Mahkamah Tinggi — mengendalikan semua pusaka melebihi ambang JKPTG (nilai keseluruhan melebihi RM5 juta, atau pusaka yang dipertikai/kompleks) melalui geran surat kuasa mentadbir (jika tiada wasiat) atau geran probet (jika ada wasiat sah). Peguam berlesen diperlukan bagi prosiding Mahkamah Tinggi.

Perbandingan laluan pentadbiran pusaka

Mahkamah Syariah mengeluarkan sijil faraid mengesahkan waris sah dan syer masing-masing. Dokumen ini penting untuk prosiding JKPTG dan Mahkamah Tinggi — ia menyediakan pernyataan rasmi siapa mewarisi apa di bawah peraturan faraid.

Faraid: bagaimana syer tetap berfungsi

Undang-undang faraid membahagikan waris kepada dua kategori:

• Ashabul Furudh (waris syer tetap) — mereka dengan kelayakan Quran tertentu (contohnya, pasangan, anak perempuan, ibu, nenek). Syer mereka dinyatakan sebagai pecahan (1/2, 1/4, 1/8, 2/3, 1/3, 1/6).
• Asabah (waris baki) — mereka yang menerima baki selepas syer tetap diagihkan (biasanya anak lelaki, bapa, adik-beradik lelaki). Jika hanya ada waris baki, mereka membahagikan pusaka sama rata sesama mereka.

Pengiraan faraid menjadi kompleks apabila pelbagai kategori waris wujud serentak. Sijil faraid yang dikeluarkan Mahkamah Syariah menyediakan pengiraan berautoriti; banyak negeri turut mempunyai kalkulator faraid percuma di laman web Mahkamah Syariah atau Jabatan Agama Islam mereka.

Hierarki dan sekatan (hijab) waris

Undang-undang faraid beroperasi berdasarkan sistem hijab (sekatan): waris tertentu menyekat waris lain daripada mewarisi sepenuhnya. Contoh utama:

• Anak lelaki menyekat adik-beradik si mati daripada mewarisi.
• Bapa menyekat datuk dan bapa saudara si mati.
• Adik-beradik seibu sebapa menyekat adik-beradik sebapa sahaja.
• Bukan Islam tidak mewarisi di bawah faraid (dan sebaliknya). Anak bukan Islam tidak boleh mewarisi daripada ibu bapa Islam di bawah faraid; anak Islam tidak boleh mewarisi daripada ibu bapa bukan Islam di bawah Akta Pembahagian 1958.

Sistem sekatan ini bermakna senarai akhir waris yang layak berkongsi pusaka boleh berbeza jauh daripada jangkaan orang awam. Sentiasa dapatkan sijil faraid daripada Mahkamah Syariah untuk mengesahkan kelayakan berbanding bergantung kepada anggaran tidak formal.

Wasiat: wasiat Islam dan hadnya

Orang Islam di Malaysia boleh membuat wasiat tetapi ia tertakluk kepada had ketat:

• Wasiat hanya boleh mengagihkan sehingga satu pertiga (1/3) daripada harta pusaka. Baki dua pertiga mesti mengikut faraid.
• Wasiat tidak boleh memanfaatkan seorang waris (waris berkanun di bawah faraid) — ia hanya boleh diarahkan kepada bukan-waris (contohnya, badan amal, pasangan bukan Islam, cucu jika ibu bapa masih hidup dan akan menyekat mereka).
• Wasiat yang cuba memberikan lebih daripada 1/3 harta pusaka, atau memanfaatkan waris, hanya sah dengan persetujuan sebulat suara semua waris selepas kematian pewasiat.

Wasiat didaftarkan dengan Mahkamah Syariah dan ditadbir bersama pengagihan faraid. Hibah (hadiah inter-vivos hartanah semasa hayat pemberi) adalah alat perancangan alternatif — hartanah yang diberikan melalui hibah berpindah kepada penerima sebelum kematian dan berada di luar harta pusaka, tertakluk kepada syarat hibah sah dipenuhi (termasuk pemberi kehilangan kawalan efektif semasa hayatnya).

Pengagihan pusaka kecil melalui JKPTG

Bagi pusaka orang Islam dengan harta tak alih (tanah/bangunan) bernilai tidak melebihi RM5 juta (ambang dinaikkan daripada RM2 juta oleh Akta Pusaka Kecil (Pembahagian)(Pindaan) 2022, berkuat kuasa 15 Julai 2024), waris memohon kepada Pentadbir Tanah di JKPTG di bawah Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955. Prosesnya:

1. Dapatkan sijil faraid daripada Mahkamah Syariah negeri atau Jabatan Agama Islam. Ini mengesahkan waris sah dan syer mereka.
2. Mohon dalam talian melalui portal MyLand (mylands.gov.my) atau di Pejabat Tanah.
3. Kemukakan: sijil kematian, kad pengenalan semua waris, dokumen hakmilik, dan sijil faraid.
4. Hadiri perbicaraan pusaka kecil di hadapan Pentadbir Tanah. Semua waris (atau wakil mereka) mesti hadir atau mengemukakan surat persetujuan.
5. Pentadbir mengesahkan kaedah pengagihan (faraid bagi orang Islam). Pentadbir Tanah mengeluarkan Perintah Pembahagian yang menyatakan syer setiap waris.
6. Perintah Pembahagian dikemukakan di pejabat tanah untuk melaksanakan pindah milik syer setiap waris ke atas hakmilik. Setiap waris menjadi pemilik bersama pada pecahan faraid masing-masing di atas hakmilik tanah.

Pemprosesan biasanya mengambil masa 3–12 bulan bergantung kepada Pejabat Tanah, bilangan waris, dan sama ada semua waris dapat dikesan dan bekerjasama. Pusaka yang dipertikaikan (di mana waris membantah syer atau seorang waris tidak dapat dihubungi) mengambil masa jauh lebih lama.

Amanah Raya Berhad (ARB) untuk pusaka harta alih

Apabila harta pusaka si mati terdiri daripada aset alih sahaja (simpanan bank, saham, unit amanah, kenderaan — tiada tanah atau hartanah) bernilai keseluruhan tidak melebihi RM600,000, waris boleh memohon kepada Amanah Raya Berhad (sebuah syarikat amanah berkaitan kerajaan) untuk bertindak sebagai pentadbir. ARB memproses tuntutan, mengagihkan mengikut faraid, dan mengeluarkan bayaran kepada setiap waris yang layak. Ini lebih pantas berbanding prosiding Mahkamah Tinggi bagi pusaka harta alih yang lebih kecil.

Pejabat utama ARB terletak di Kuala Lumpur, dengan cawangan di semua negeri.

Surat kuasa mentadbir Mahkamah Tinggi untuk pusaka besar atau kompleks

Apabila pusaka melebihi RM5 juta (nilai keseluruhan), atau kompleks (aset campuran, perniagaan, hartanah di pelbagai negeri), atau terdapat pertikaian antara waris, pusaka mesti ditadbir melalui Mahkamah Tinggi:

• Peguam berlesen memohon Surat Kuasa Mentadbir (jika tiada wasiat sah) atau Geran Probet (jika ada wasiat) di Mahkamah Tinggi negeri berkenaan.
• Pentadbir yang dilantik (atau pelaksana di bawah wasiat) mempunyai kuasa undang-undang untuk mengutip aset, membayar hutang, dan mengagihkan pusaka bersih mengikut faraid (dan wasiat jika berkenaan).
• Prosiding probet Mahkamah Tinggi biasanya mengambil masa 1–3 tahun (atau lebih lama bagi pusaka dipertikaikan). Yuran guaman boleh menjadi besar.
• Sijil faraid tetap penting walaupun dalam laluan Mahkamah Tinggi; mahkamah bergantung kepadanya untuk menentukan pengagihan.

Memindah milik hartanah kepada waris selepas pengagihan faraid

Sebaik sahaja Perintah Pembahagian (JKPTG) atau perintah mahkamah (Mahkamah Tinggi) diperoleh, pindah milik fizikal hakmilik hartanah kepada setiap waris melibatkan:

• Mengemukakan Perintah Pembahagian atau perintah mahkamah di pejabat tanah untuk endorsan pada hakmilik tanah — nama dan syer pecahan setiap waris didaftarkan.
• Jika waris memutuskan untuk menyatukan pemilikan (contohnya, seorang waris membeli keluar yang lain), pindah milik seterusnya antara sesama waris dilaksanakan melalui MOT. Lihat panduan MOT kami → untuk proses lengkap.
• Duti setem pada kadar ad valorem terpakai ke atas balasan yang dibayar, walaupun remisi kasih sayang mungkin terpakai bagi hubungan keluarga yang layak.
• Jika hartanah hendak dijual (berbanding dipegang oleh waris), semua pemilik bersama berdaftar mesti menandatangani SPA dan MOT secara bersama. RPGT terpakai kepada setiap waris bersama ke atas keuntungan berkadar masing-masing — lihat panduan RPGT Malaysia kami →.

Perancangan pusaka untuk orang Islam di Malaysia

Kekangan faraid — syer tetap, tiada kebebasan mengecualikan waris, sistem sekatan — menjadikan perancangan pusaka proaktif amat penting bagi orang Islam Malaysia yang memiliki hartanah. Strategi biasa termasuk:

• Hibah (hadiah semasa hayat): Memindah milik hartanah kepada penerima yang dimaksudkan sebelum kematian. Hibah yang berkesan mengeluarkan aset daripada harta pusaka. Memerlukan pemberi benar-benar melepaskan kawalan; hibah yang disusun tidak baik boleh dicabar waris lain.
• Wasiat untuk satu pertiga: Mengarahkan aset tertentu (sehingga 1/3 nilai pusaka) kepada bukan-waris atau tujuan amal.
• Penamaan KWSP: Simpanan KWSP berpindah kepada benefisiari yang dinamakan di luar harta pusaka (walaupun peraturan penama KWSP mempunyai rangka kerjanya sendiri; penama bukan secara automatik pemilik benefisial).
• Takaful dengan penamaan hibah: Hasil berpindah kepada benefisiari yang dinamakan semasa kematian, di luar harta pusaka.
• Amanah Islam: Aset diletakkan dalam amanah berdaftar yang diuruskan ARB atau syarikat pemegang amanah berlesen boleh mengagihkan kepada benefisiari di luar rangka faraid.

Dapatkan nasihat peguam Syariah yang layak dan profesional perancangan pusaka untuk menyusun aset dengan sewajarnya.

Sumber & rujukan rasmi

• Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98) — prosiding pengagihan pusaka JKPTG — jkptg.gov.my
• Portal MyLand — permohonan pusaka kecil dalam talian — mylands.gov.my
• Amanah Raya Berhad (ARB) — pentadbiran pusaka harta alih — arb.com.my
• Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM) — mahkamah syariah dan sijil faraid — jksm.gov.my